I jak tu nie kochać lebiodki?

Kocha słońce, a pszczoły i motyle kochają ją. Gdy wyszłam dziś rano na swoją łąkę kwietną i zobaczyłam drobne, muskane przez słońce różowo-fioletowe kwiatki lebiodki, nad którymi tańczyły owady, od razu poczułam lekkość i spokój.

Nic dziwnego – pomyślałam sobie – że w tradycji ludowej lebiodka pospolita, inaczej oregano, była uznawana za strażniczkę szczęścia i symbol radości. Nic dziwnego, że przypisywano jej moc rozpraszania smutku. W XVI wieku słynny zielarz John Gerard zalecał np. picie wywaru z majeranku, bliskiego krewnego lebiodki, osobom, które miały skłonność do „nadmiernego wzdychania” i stanów melancholijnych. W niektórych rejonach Europy lebiodkę jeszcze dziś nazywa się „dobrą myślą„.

Tradycja uznawania lebiodki jako panaceum na radosny nastrój sięga zresztą starożytnej Grecji, gdzie oregano uważano za roślinę stworzoną przez boginię miłości, Afrodytę. Miała ona wyhodować lebiodkę w swoich niebiańskich ogrodach jako symbol wesela. Z tego powodu greccy nowożeńcy byli koronowani girlandami z dzikiego oregano, co miało zapewnić im pomyślność, wieczną miłość i ochronę przed nieszczęściem.

W wielu regionach Europy, w tym w Polsce, wierzono też, że aromatyczny zapach lebiodki odstrasza złe duchy, demony oraz czarownice. Kapłani w starożytności używali wody z dodatkiem tego ziela (choć tu – być może – chodzi o nieco inną roślinę – lebiodkę syryjską) do skrapiania miejsc świętych w celu oczyszczenia ich ze złych mocy.

Lebiodkę wykorzystywano też dla grobowej wróżby. Jeśli posadzona na grobie bliskich zmarłych lebiodka szybko i pięknie zakwitała, wierzono, że dusza zmarłego osiągnęła wieczny spokój i jest szczęśliwa w zaświatach. Co ciekawe, ślady tego zwyczaju zachowały się nie tylko w podaniach.

Badania dawnych pochówków wykazały, że lebiodkę wkładano nawet do trumien. W krypcie pod archikatedrą w Przemyślu odnaleziono grób dziecka, które trzymało w dłoniach bukiet ułożony niemal wyłącznie z jej kwitnących pędów. Lebiodką wypełniono także poduszkę pod jego głową.

Być może jej zapach miał chronić ciało, odstraszać owady i łagodzić woń rozkładu. A może powierzano jej również inne zadanie – strzeżenie spokojnego snu zmarłego i bezpieczne przeprowadzenie go na drugą stronę.

Oregano jednak to nie tylko roślina magiczna, ale też realna – mająca swoje właściwości lecznicze, o których wiedziano już w wieki temu, a teraz wiele z nich potwierdzają badania.

Prezent dla Ciebie

Przeczytaj darmowy rozdział mojej książki!

Zastanawiasz się, czy ta książka jest dla Ciebie? Przeczytaj jeden rozdział zupełnie za darmo i przekonaj się, że nic nie jest tym, czym się wydaje.

📥 Przeczytaj darmowy rozdział

W dawnych praktykach leczniczych lebiodkę stosowano do leczenia histerii i melancholii. Ze względu na swoje działanie wyciszające, odwar z lebiodki podawano ludziom cierpiącym na zaburzenia nerwowe, stany lękowe, a nawet przypadłości określane dawniej jako „histeria”.

Lebiodka była też ceniona jako skuteczny środek  na kaszel i duszności. Już w czasach średniowiecznych, m.in. w pismach świętej Hildegardy czy staroangielskich zielnikach, zalecano jedzenie i picie lebiodki przy ciężkim kaszlu, chorobach płuc oraz astmie. Medycy wierzyli, że jej „gorąca natura” potrafi rozgrzać płuca i usunąć złą wydzielinę.

Lebiodkę ceniono też jako skuteczne antidotum na zatrucia. Dawne receptury klasztorne często łączyły ją z innymi ziołami, tworząc napitki uśmierzające silne bóle brzucha występujące w związku ze złym trawieniem po tłustych posiłkach oraz służące jako odtrutka przy zatruciach pokarmowych.

Lebiodka mogła też przynieść ulgę dla zębów. Gdy dostęp do medycyny był ograniczony, mocnym, ciepłym naparem z lebiodki płukano usta, aby uśmierzyć rwący ból zębów oraz złagodzić stany zapalne dziąseł. Kobiety w dawnych wiekach używały też wywarów z oregano do przemywania ciała i aromatyzowania wody do kąpieli. Wierzono, że nie tylko nadaje to skórze piękny, korzenny zapach, ale też leczy drobne rany, wypryski i ujędrnia ciało.

Dziś wiemy, że część tej dawnej sławy lebiodki jako lekarstwa nie wzięła się wyłącznie z wyobraźni. Za silnym zapachem lebiodki stoją związki zawarte w jej olejku eterycznym, przede wszystkim karwakrol i tymol. To one odpowiadają za część jej działania przeciwdrobnoustrojowego i przeciwzapalnego. Dawni zielarze nie znali ich nazw ani budowy chemicznej, potrafili jednak obserwować skutki działania rośliny. Ich wiedza nie zawsze była trafna, lecz nie zawsze była też jedynie przesądem.

Ale lebiodka pełni dziś jeszcze jedną funkcję, której nasi przodkowie nie opisywali w zielnikach – staje się małą strażniczką różnorodności. Każdy jej kwiat jest niepozorny, ale na jednej roślinie otwierają się ich dziesiątki. Razem tworzą pachnącą stołówkę dla pszczół, trzmieli, motyli i drobnych owadów, których nazw często nawet nie znamy. W czasach, gdy z łąk znikają kwiaty, a wraz z nimi ich skrzydlaci goście, kępa lebiodki jest czymś więcej niż ozdobą. Jest małym, tętniącym życiem schronieniem.

Stałam więc pośród swojej łąki i patrzyłam, jak nad lebiodką krążą pszczoły i motyle. Być może nie rozprasza ona smutku żadną tajemną mocą. Być może robi to znacznie prościej: pachnie słońcem, przywołuje życie i przypomina, że nawet najmniejszy kwiat może stać się dla kogoś całym światem.

Eh, i jak tu nie kochać lebiodki?