Najpierw była Hafn

Niski brzeg. Ryby. Zapach morza. Gdzieś około XI wieku ktoś przybija w to miejsce łodzią. Potem ktoś buduje drewniany dom. Ktoś inny zaczyna handlować. Ludzie nazywają to miejsce po prostu Hafn, czyli Port. Kilkaset lat później ten port stanie się stolicą królestwa.

Przez długi czas za symboliczny rok narodzin Kopenhagi uznawano 1167. Wtedy biskup Absalon, jeden z najpotężniejszych ludzi w otoczeniu króla duńskiego Waldemara I Wielkiego, miał wznieść warownię na niewielkiej wyspie przy brzegu Zelandii. Jej pozostałości znajdują się dziś pod Christiansborgiem. Tylko że archeologia w ostatnich latach trochę tę piękną historię popsuła.

Kopenhaga istniała już przed Absalonem. Badania archeologiczne wskazują na osadnictwo i działalność handlową już w XI wieku, a więc pod koniec epoki wikingów. W rejonie dzisiejszego Radhuspladsen i Gammeltorv znaleziono ślady osady, cmentarzyska, dróg i umocnień. Około 1100 roku była to już osada o strukturze znacznie bardziej skomplikowanej niż zwykła wioska rybacka.

Osada nazywała się początkowo po prostu Hafn – „port”. Leżała znakomicie: nad Oresundem, na szlaku między Zelandią a Skanią, przy wodach bogatych w ryby i na trasach rozwijającego się handlu bałtyckiego. Idealne miejsce dla działalności kupieckiej.

Z czasem Hafn przestał być z nazwy tylko portem, do Hafn dołączył „køpmand”, czyli kupiec i miejsce zaczęło być nazywane København, czyli po prostu „port kupców” albo „kupiecki port”. Saxo Grammaticus używał łacińskiego odpowiednika tej nazwy: Mercatorum Portus, również oznaczającego „port kupców”.

Kopenhaga nie była jednak od początku naturalną stolicą Danii. Starsze ośrodki władzy znajdowały się gdzie indziej – przede wszystkim w Roskilde, które było ważnym centrum królewskim i kościelnym. Kopenhaga długo pozostawała po prostu miastem portowym.

Ale miała ogromny atut: położenie. Jeśli spojrzymy dziś mentalnie na mapę inaczej niż zwykle, to dostrzeżemy, że Oresund nie był granicą między Danią a Szwecją. Skania, czyli tereny dzisiejszej Szwecji, należała bowiem do Królestwa Danii aż do XVII wieku. Kopenhaga leżała więc nie gdzieś na wschodnim krańcu państwa, jak mogłoby się dziś wydawać, lecz w niezwykle dogodnym miejscu pomiędzy jego ziemiami.

Do tego dochodził Oresund – jedna z najważniejszych dróg morskich prowadzących z Bałtyku na Morze Północne. Kto kontrolował tę przestrzeń, kontrolował handel, transport, flotę i pieniądze. Dlatego królowie coraz bardziej interesowali się miastem. Na początku XV wieku Kopenhaga znalazła się ostatecznie w rękach monarchy, a Eryk Pomorski uczynił ją centrum swojej władzy.

W pierwszej połowie XV wieku zaczęła funkcjonować jako stolica; w źródłach można spotkać często rok 1443, kiedy dwór królewski osiadł tutaj na stałe. Potem działał już mechanizm samonapędzający się: port – handel – bogactwo – znaczenie strategiczne – król – administracja – flota – jeszcze większe miasto. I dlatego Kopenhaga ostatecznie wygrała z Roskilde.

Historia powstania Kopenhagi powoduje, że gdy dziś popatrzymy na miasto, to zauważymy, że jest ona w pewnym sensie miastem zwróconym „twarzą” do wody. Port nie jest dodatkiem do miasta. Port jest przyczyną zaistnienia tego miasta, na stałe wpisanym w jego strukturę.

I pomyśleć, że wszystko zaczęło się od kogoś, kto przybył kiedyś do tego brzegu łodzią. A może jest w tym jeszcze inna historia?